AGRESJA SOWIECKA NA POLSKĘ
17 września 1939 roku, w wyniku tajnego paktu Ribbentrop-Mołotow, ZSRR dokonał zbrojnej agresji na Polskę, otwierając tragiczny rozdział okupacji również w powiecie lubaczowskim. Choć początkowo Niemcy zajęli Cieszanów, Lubaczów i Narol, to zgodnie z ustaleniami 26 września wycofali swoje oddziały poza linię demarkacyjną. Na ich miejsce wkroczyła Armia Czerwona, rozpoczynając niemal dwuletni okres okupacji sowieckiej.
Stosunek ludności do wkraczających wojsk był zróżnicowany. O ile większość Polaków z przerażeniem przyglądała się żołnierzom, część miejscowych Ukraińców i Żydów witała ich z entuzjazmem. W lubaczowskiej kronice parafialnej zapisano: „Ukraińcy w magistracie przygotowali sobie czerwone opaski i czerwoną chorągiew komunistyczną. […] Radość ogarnęła Jewrejów [Żydów].” Z kolei ks. Józef Mroczkowski z Oleszyc notował: „ożyło żydostwo. Wypłynęło tłumnie na ulicę. Rzucano czerwone kwiaty, całowano tanki. Żyd Kaufman Durio pierwszy wywiesił koc czerwony – nad swym bogatym sklepem. Fryzjer Anhalt […] wyjął dokumenty swej długoletniej przynależności do komuny. Gratulowano sobie szczęścia. Nad domem p. Mudreckiego (polski urzędnik państwowy) pojawiła się też czerwona płachta.” Mimo znacznego stopnia mechanizacji, sam wygląd sowieckich żołnierzy odbiegał od standardów europejskich. Mieszkaniec Rudki zapamiętał ich tak: „Wygląd żołnierza był bardzo marny, umundurowanie drelichowe, częściowo podarte, uzbrojenie mieli jeszcze z tamtej wojny, działa na drewnianych kołach, a uprząż była parciana.”
Kolejny pakt o granicach z 28 września 1939 roku ostatecznie podzielił powiat lubaczowski. Część północno-zachodnia z Narolem i Cieszanowem przypadła III Rzeszy, skąd wycofujący się Sowieci wywieźli porzucone uzbrojenie, wyposażenie dworów, maszyny i bydło. Wraz z nimi na tereny zajęte przez Sowietów masowo uchodziła ludność żydowska. Część południowo-wschodnia z Oleszycami, Dachnowem i Horyńcem trafiła pod okupację sowiecką, a miejscowości takie jak Futory czy Łówcza zostały przedzielone granicą.
Na zajętym terytorium Sowieci tworzyli milicję i tymczasowe komitety z sympatyków komunizmu i osób z marginesu. Aby zalegalizować aneksję, 22 października 1939 roku zorganizowano przymusowe wybory do Zgromadzenia Narodowego Zachodniej Ukrainy. Poprzedziła je agresywna propaganda i przymusowe mityngi. Podczas samych wyborów obecność była obowiązkowa pod groźbą uznania za wroga ludu. Łukasz Noga z Łukawca wspominał: „W lokalu wyborczym NKWD zapowiadało, że niegłosujący będą uważani za wrogów władz sowieckich i narodu sowieckiego […] Mnie do głosowania i moją żonę sprowadziło dwu milicjantów miejscowych pod bronią […] Ci sami milicjanci sprowadzili też miejscowego proboszcza.” Plebiscyt ten posłużył za podstawę do narzucenia mieszkańcom obywatelstwa sowieckiego.
W styczniu 1940 roku utworzono rejony lubaczowski i horyniecki, wprowadzając totalną kontrolę radzieckich struktur. Rozpoczęto akcję paszportyzacji, ponowną wycenę mienia oraz nacjonalizację sklepów i warsztatów. Wprowadzono przymusową kolektywizację rolnictwa, tworząc kołchozy m.in. w Borchowie czy Baszni Górnej. Życie codzienne skomplikowało wprowadzenie czasu moskiewskiego oraz nowego kalendarza z sześciodniowym tygodniem pracy, co znosiło wolne niedziele. Jeden z uczniów szkoły w Horyńcu wspominał: „Do szkoły i pracy chodziło się przez pięć dni, a szósty dzień, tzw. wychodnoj był wolny. Często, więc niedziela była zwykłym dniem pracy i nauki […] Zegary przesunięto o dwie godziny do przodu – jak przychodziliśmy późną jesienią do szkoły na szóstą na stary czas, to było jeszcze ciemno, za to po południu było dużo czasu.” Nałożono obowiązek obchodzenia świąt sowieckich, a 17 września 1940 roku w Lubaczowie zorganizowano rocznicę agresji: „Dnia 17 września [1940 roku] uroczyście obchodzono pamiątkę wyzwolenia Zachodniej Ukrainy spod jarzma panów polskich. Na pamiątkę tego zdarzenia odsłonięto na rynku pomnik Lenina odlany z gipsu. Twórca bolszewizmu z mefistofelicznym uśmiechem wyciągał ręce, jak zwykł to czynić w czasie swych mów.”
Od jesieni 1939 roku edukację szkolną w pełni podporządkowano komunistycznej ideologii, tworząc organizacje pionierów i sprowadzając kadrę z Ukrainy Sowieckiej. Region obsadzono masą wojska i NKWD, zmuszono<